CMENTARZ POD PÓŁKSIĘŻYCEM

Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj

To jedna z najmniejszych, najmniej znanych i najrzadziej odwiedzanych nekropolii warszawskich. Zajmuje zaledwie 1 hektar.
Muzułmański Cmentarz Tatarski został założony w 1867 po zamknięciu z powodu zapełnienia Muzułmańskiego Cmentarza Kaukaskiego przy ul. Młynarskiej. Spoczywają tu wyznawcy Allaha, dla których Polska stała się drugą ojczyzną. To bez wątpienia jedno z najbardziej orientalnych miejsc w Warszawie.

Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj
Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj

Na tej małej przestrzeni znaleźć można wiele wątków z historii Warszawy i Polski. Nieodparcie przychodzi na myśl autor „Trylogii”, bo przecież miał tatarskich przodków. Henryk Sienkiewicz nie kultywował jednak tradycji tatarskich i nie został tu pochowany. Ale skoro już mowa o pisarzach nie sposób nie wspomnieć o kryminałach spod znaku półksiężyca i poruczniku Borewiczu, których twórcą był Jerzy Edigey. Na warszawskim mizarze znajdziemy niejedną ciekawostkę, z których jedną z bardziej romantycznych jest historia muzułmańskiego wielbiciela Jadwigi Smosarskiej.

Jadwiga Smosarska i jej tatarski wielbiciel

Już sam nagrobek jest niezwykle romantyczny i stanowi dzieło sztuki. Wykonał go znakomity warszawski rzeźbiarz Bolesław Sypniewski. Na płycie wyryto: Abdul Halik Usmi / Żył lat 29 / Zm. dnia 13 marca 1932. A historia tureckiego studenta, ponoć księcia ze Stambułu, nie tylko romantyczna, ale wręcz tragiczna. Od razu zwraca uwagę młodu wiek zmarłego.  Nieszczęsny Halik Abdul-Usmi-Bej (to pełne brzmienie jego nazwiska) zakochał się bez pamięci w Jadwidze Smosarskiej, która jednak nie potraktowała poważnie jego awansów. Legenda mówi, że młody Turek poległ w pojedynku z polskim oficerem o honor słynnej aktorki. W rzeczywistości nie był to pojedynek lecz zajście w restauracji. Abdul Usmi sprowokował majora Sobolewskiego do oddania strzałów, które okazały się śmiertelne.

Nagrobek Abdula Halika Usmiego. Foto: Liliana Kołłątaj

Tatarska krew – gorąca krew. Toteż nie dziwi, że wśród polskich muzułmanów wielu preferowało rzemiosło wojenne. Znajdziemy zatem na cmentarzu niejeden grób żołnierski. Na przykład nieustraszonego  polsko-tatarskiego kawalerzysty majora Aleksandra Jeljaszewicza, ostatniego dowódcy 13 Pułku Ułanów Wileńskich oraz jego żołnierzy, którzy doczekali się pomnika Tatara Rzeczypospolitej w Gdańsku, do czego poniekąd przyczynił się sam major, jako że przez wiele lat po II wojnie mieszkał w Gdańsku i tam aktywnie działał w lokalnej społeczności tatarskiej. Pomnik w pewnym sensie upamiętnia właśnie Jeljaszewicza.

Aleksander Jeljaszewicz, pomnik Tatara RP i grób majora na Cmentarzu Tatarskim w Warszawie. Nasz przewodnik, Adrian Sobieszczański, opowiada o brawurowych akcjach 13 Pułku Ułanów.

Na nagrobku pewnego generała dostrzeżemy piękną inskrypcję: „Śpij spokojnie w tym grobie, niech się Kaukaz przyśni Tobie”… Data śmierci: 1944 rok, stopień generalski i grób w Warszawie przywodzą na myśl jednoznaczną sugestię. Jednak generał Safar Bek Malsag zmarł kilka miesięcy przed rozpoczęciem Powstania Warszawskiego, 20 lutego 1944r., w wieku 76 lat.  Inskrypcja na nagrobku nawiązuje do miejsca urodzenia Safarbeka Malsagowa (Сафарбекa Товсолтановичa Мальсаговa), we Władykaukazie u podnóży Kaukazu. Ingusz z pochodzenia, wstąpił do armii carskiej, w której dosłużył się stopnia generał majora. W 1919 r odszedł do rezerwy, wyemigrował z Rosji i zamieszkał we Francji, pracując jako zwykły robotnik w Paryżu. W 1937 roku Polski na zaproszenie hrabiego Pusłowskiego przyjechał do Polski, gdzie rozpoczął współpracę z Międzynarodowym Czerwonym Krzyżem. I tu już pozostał do końca życia, cały czas zajmując się działalnością społeczną, poszukiwaniem i wydobywaniem z niewoli żołnierzy z czerwonoarmijskich pułków kaukaskich.

Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj

To tylko przykłady opowieści, jakie można by snuć w związku z tym miejscem. Zainteresowanych poznaniem historii cmentarza i osób na nim pochowanych zapraszamy na spacery z przewodnikiem po Cmentarzu Tatarskim, które organizuje Klub Globtrotera. Najbliższy odbędzie się w sobotę, 10. października 2020, o godz.10.00 >>> WARSZAWSKIE NEKROPOLIE. CMENTARZ TATARSKI. Spacer z przewodnikiem

Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj
Cmentarz Tatarski w Warszawie. Foto: Liliana Kołłątaj

 


Podobał Ci się artykuł? Będzie nam bardzo miło, jeżeli zostawisz ślad Twojej wizyty w postaci komentarza lub polubienia i zostaniesz stałym czytelnikiem tego bloga.

Zapraszamy także na nasze strony na Facebooku: https://www.facebook.com/warszawskierozmaitosci/ https://www.facebook.com/klubglobtroterawarszawa/

 

***

***

***

Mili Czytelnicy

Blog Klubu Groblotera jest przedsięwzięciem non profit korzystającym z hostingu w domenie WordPress. Redakcja bloga nie odpowiada za rodzaj i treść reklam zamieszczanych pod artykułami.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close