TEATR NA WYSPIE

Teatr na Wyspie. Rzeźba dramaturga na koronie widowni. Foto archiwalne: J.K.Jaworski, 1919 r.
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Foto współczesne: Liliana Kołłątaj

Rozpoznajecie?
Tak, na obydwu zdjęciach jest ta sama rzeźba.
Postać dramaturga zdobiąca koronę widowni w Teatrze na Wyspie.
A właściwie… ta sama i nie ta sama.
Zdjęcie kolorowe zrobiłam w 2019 roku.

Teatr na Wyspie. Postać dramaturga na koronie widowni. Foto: Liliana Kołłątaj

Czarno-białe wykonano równo 100 lat wcześniej.
Figura na czarno-białym zdjęciu została sfotografowana w 1919 roku.
Jak widać jest w fatalnym stanie.
Nie ta jedna rzeźba była tak zniszczona.
Pierwotnie, za czasów Stanisława Augusta, widownię zdobiło 18 posągów: Tragedia i Komedia oraz 16 figur dramaturgów, a  wśród nich Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Arystofanes, Terencjusz, Seneka, Shakespeare, Racine, Molière oraz Stanisław Trembecki i Julian Ursyn Niemcewicz. Wyrzeźbione zostały przez Tommaso Righiego według rysunków André Lebruna.  Ponieważ jednak czas okazał się dla nich niełaskawy, wszystkie zdegradowane rzeźby na początku lat dwudziestych XX wieku usunięto, a na ich miejsce pojawiły się nowe, wykonane z trwalszego materiału. Ale już nie 16, a tylko połowa. 8 nowych rzeźb poetów – dramaturgów wyrzeźbił Stanisław Jakubowski, rzeźbiarz i konserwator początku XX stulecia.

Teatr na Wyspie. Rzeźby na koronie widowni. Foto: Liliana Kołłątaj

I jeszcze jedna postać z dekoracji Teatru, dla odmiany z dołu widowni. A nawet nie tyle z widowni, co u wejścia na teren teatru. Tej figury nie da się przeoczyć, bo jest to bez wątpienia jedna z najpiękniejszych i najbardziej ekspresyjnych rzeźb w Łazienkach. I moja ulubiona. Dlatego przedstawię ją Wam w kilku odsłonach.🙂

Gall Umierający. Teatr na Wyspie. Foto: Liliana Kołłątaj

Gall Umierający. To wykonana specjalnie na zamówienie Stanisława Augusta dla tego Teatru kopia rzymskiej rzeźby, która z kolei była kopią greckiego oryginału.
Umierający Gall to jedna z najbardziej znanych rzeźb hellenistycznych, czyli nie pochodzących bezpośrednio ze starożytnej Grecji, ale powstałych w antyku i wzorowanych na sztuce helleńskiej. Była częścią grupy grupy figur zdobiących pomnik zwycięstwa w Pergamonie (obecnie Bergama w Turcji).
Pomnik upamiętniał triumf Attalosa I nad Galatami, żyjącym w Azji Mniejszej ludem celtyckim.

Gall Umierający. W tle scena Teatru na Wyspie. Foto: Liliana Kołłątaj
Gall Umierający w wieczornej scenerii. Foto: Liliana Kołłątaj

Zarówno powstanie Teatru na Wyspie, jego układ architektoniczny, jak też dekoracja kopiami rzeźb antycznych, były efektem rozwijającej się już wówczas archeologii i doniesień o odkryciach właśnie w tureckiej Bergamie oraz we włoskich Herculanum i Pompejach. Oczywiście także rzymskie Coloseum stanowiło inspirację dla Jana Christiana Kamsetzera przy projektowaniu budowli. Wszystkie te koneksje spowodowały, że obiekt często mylnie zwany jest Amfiteatrem. Różnica między po prostu teatrem antycznym a amfiteatrem polega na jego kształcie. Amfiteatr, z greckiego: ‚amfi’ – ‚podwójny’, to teatr o widowni na planie pełnego koła (czyli połączone dwie połówki widowni tradycyjnego teatru antycznego). Najlepszym przykładem amfiteatru jest właśnie rzymskie Coloseum. Władysław Tatarkiewicz łączy architekturę sceny nawet z ruinami świą­tyni w Baalbeku w Syrii, które także eksplorowano w tamtych czasach. 

Scena Teatru na Wyspie w jesiennej scenerii. Foto: Liliana Kołłątaj

Uroczyste otwarcie Teatru nastąpiło w rocznicę elekcji króla Stanisława Augusta, 7 września 1791 r. Działalność rozpoczęto inscenizacją baletu historycznego Abbé Renauda „Kleopatra”. Jego „marynistyczna” fabuła idealnie wpisywała się w konstrukcję łazienkowskiego teatru, pozwalała wykorzystać położenie nad wodą i wprowadzić do akcji łodzie. Tak ów spektakl opisywali współcześni : „odbył się (…) balet pod tytułem „Kleopatra”, wystawujący miłość Antoniusza do niej i walkę jego z Oktawiuszem o panowanie świata. Okręty światłem rzęsistym w kolory iluminowane rozpoczęły bitwę na wodzie, dwaj rzymscy wodzowie walczyli z sobą; na koniec śmierć Antoniusza dała zwy­cięstwo przeciwnikowi jego i dokonała wolności Rzymian.

Wystawienie baletu „Kleopatra” w Łazienkach – widok zza kulis sceny Teatru na Wyspie, Jan Piotr Norblin, akwarela, lata 1789-1791
Fundacja Zbiorów im. Ciechanowieckich w Zamku Królewskim w Warszawie – Muzeum, fot. Andrzej Ring, Lech Sandzewicz

Nie dziwi zatem, że teatr ozdobiła również Kleopatra. Postać spoczywająca przy drugim wejściu na widownię zwykle identyfikowana jest jako umierająca egipska królowa. Choć nie jest to do końca pewne, bo rzeźba zwana jest też „Śpiącą Ariadną”. 

Umierająca Kleopatra w Teatrze na Wyspie. A może to Śpiąca Ariadna? Bo i takie określenie rzeźby jest spotykane. Foto: Liliana Kołłątaj

Funkcję sceny królewskiej amfiteatr pełnił tylko pięć lat, do rozbiorów. Po śmierci Stanisława Augusta odziedziczył Teatr wraz z Łazienkami książę Józef Poniatowski. Po nim rezydencję przejęła siostra księcia Maria Teresa Tyszkiewiczowa. Nie był to dobry czas dla teatru. Stał opuszczony.  W 1817 roku Łazienki zakupił od Tyszkiewiczowej car Rosji Aleksander I.  Dopiero wówczas, od roku 1822 wróciły latem na scenę na wyspie przedstawienia publiczne, z czasem coraz rzadsze. Nieużytkowany i nie konserwowany obiekt popadał w ruinę. Opieki doczekał się dopiero po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. W latach 1920-27 dokonano pełnego remontu, między innymi wymieniając wspomniane wyżej figury na koronie widowni.

Scena Teatru na Wyspie w jesiennej scenerii. Foto: Liliana Kołłątaj

Po więcej ciekawostek o Teatrze na Wyspie i innych kulturalnych przedsięwzięciach króla Stasia zapraszam do Łazienek na spacery z przewodnikiem, które wznowimy od stycznia 2021.

Spojrzenie na Park Łazienkowski z Teatru na Wyspie. Foto: Liliana Kołłątaj



Podoba Ci się ten artykuł? Będzie nam bardzo miło, jeżeli zostawisz ślad Twojej wizyty w postaci komentarza lub polubienia i zostaniesz stałym czytelnikiem tego bloga.



Zapraszamy także na nasze strony na Facebooku: https://m.facebook.com/warszawskierozmaitosci/ https://m.facebook.com/klubglobtroterawarszawa/


2 myśli w temacie “TEATR NA WYSPIE

  1. Cudowne Łazienki, dziękuje za piękny opis figur i Amfiteatru.

    Polubienie

  2. Miło, że się podoba. Polecam się na przyszłość.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close