DZIŚ PRAWDZIWYCH CYGANÓW JUŻ NIE MA…

Tekst: Piotr Jurzysta i Liliana Kołłątaj

Zdjęcia: Stanisław Górski, Liliana Kołłątaj, Piotr Jurzysta

Wóz z taboru cygańskiego. Foto: Piotr Jurzysta

Pierwsze wozy mieszkalne powstały około 1810 roku we Francji na potrzeby ekip cyrkowych. W połowie wieku zyskały popularność wśród wędrownych Cyganów. Wozy mieszkalne były kryte dachem, wyposażone w okna i często bogato zdobione. Wewnątrz mieściły jednopokojowe mieszkania z częścią sypialną z czasem także stołem i kuchnią. Budowa wozu trwała od 6 do 12 miesięcy, wykorzystywano drewno dębowe, orzechowe i sosnowe. Na ziemiach polskich najsłynniejsze pojazdy powstawały w Szamotułach, Ostrowie Wielkopolskim i Białymstoku.
Kres cygańskim taborom położyła ustawa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1954 roku nakazująca obowiązkowe osiedlanie i ewidencjonowanie ludności romskiej. Wozy zostały porzucone z dnia na dzień. Do dziś przetrwało ich niewiele, również w związku z tym, że często były palone po śmierci właściciela.

Wóz cygański w skansenie w Olsztynku. Foto: Liliana Kołłątaj

W latach sześćdziesiątych Cyganie przyjeżdżali często na targowiska miejskie. Można ich było spotkać na przykład na Kole w Warszawie. Babcie i matki straszyły wtedy nimi dzieci, że jak nie będę niegrzeczne to je oddadzą Cyganom. Bywali także na targowisku Zgierzu. Współczesne wozy – domy cygańskie można jeszcze spotkać w Zgierzu, w większości opuszczone.

Jeszcze nie tak dawno tabor cygański rozkładał się nad Wisłą na Żoliborzu i na Młocinach, na łachach na wysokości Żerania. Kręcili się wokół Nowego Dworu Mazowieckiego, bo tam mieszkał ich król. Kilka lat temu widywano tabory cygańskie także w Pomiechówku. Mieli też miejsce zbiórki nad rzeką w Płońsku. Zresztą wielu potem w Płońsku osiadło, gdy zostali zmuszeni nakazem.

Tabor Pamięci Romów wyrusza w trasę.
Tarnów, 23 lipca 2015. W tle ratusz Tarnowa.
Foto: Stanisław Górski

Duża społeczność cygańska związała się także z Tarnowem.  W tamtejszym Muzeum Etnograficznym zorganizowana została stała ekspozycja poświęcona Romom, która jest swego rodzaju ewenementem. To jedyna taka wystawa w Polsce i jedna z dwóch w Europie (druga znajduje się w Czechach, w Brnie).
A co roku latem, pod koniec lipca, rusza z Tarnowa, z Muzeum Etnograficznego, przez Żabno do Szczurowej, teraz już tylko symboliczny, Tabor Cygański dedykowany pamięci Romów. Szlak przejazdu Międzynarodowego Taboru Pamięci Romów wytycza trasa masowych grobów ludności romskiej tego regionu, pochodzących głównie z czasów II wojny światowej.W Szczurowej Tabor kończy swój przejazd przy cmentarzu, gdzie pochowano 93 osoby narodowości cygańskiej, które 3 lipca 1943 roku zostały w tym miejscu rozstrzelane.

Tarnów, 27.lipca 2017 r. Tabor Cygański rusza w drogę. Foto: Stanisław Górski

Pięknie odnowiony, oryginalny wóz cygański z początku XX wieku, pochodzący z mazurskiej wsi Piecki, nawet częściowo wyposażony, można także obejrzeć w skansenie w Olsztynku.

Wóz cygański w skansenie w Olsztynku. Foto: Liliana Kołłątaj

Dziękujemy Klubowiczom z Klubu Globtrotera za komentarze, które pomogły w uzupełnieniu aktualnych informacji o współczesnej historii taborów cygańskich w Polsce.

Wóz cygański w skansenie w Olsztynku. Foto: Liliana Kołłątaj

 

 


 

***

***

***

***

Mili Czytelnicy

Blog Klubu Groblotera jest przedsięwzięciem non profit korzystającym z hostingu w domenie WordPress. Redakcja bloga nie odpowiada za rodzaj i treść reklam zamieszczanych pod artykułami.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

%d blogerów lubi to:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close