HUBAL, TUWIM, CAR, PREZYDENT I NIEBIESKIE ŹRÓDŁA. Mazowsze z Klubem Globtrotera

Tym razem rejonem naszej eksploracji będzie Mazowsze Południowe, a konkretnie Dolina Pilicy. Na naszej trasie pojawi się kilka niezbyt dużych miejscowości, co pozwoli zajrzeć w wiele miejsc w krótkim czasie. Niedużych nie znaczy jednak nieciekawych.

ANIELIN – SZANIEC HUBALA
Przemierzając Kielecczyznę i południowe Mazowsze jak by nie patrzeć, wędrujemy śladami Hubala. Powstał nawet Szlak Hubala, uwzględniający wszystkie miejsca z nim związane. Odwiedzimy jedno z nich.
Major Henryk Dobrzański w 1939 r. został zastępcą dowódcy 110. Pułku Rezerwowego Ułanów, broniącego Grodna przed oddziałami Armii Czerwonej. Po upadku miasta pułk został rozwiązany. Major Dobrzański nie podporządkował się rozkazowi i wraz ze 180 żołnierzami podążył na pomoc Warszawie. W październiku, po kapitulacji stolicy, ruszył z oddziałem na Kielecczyznę i dalej walczył z Niemcami. Od marca 1940 r. Hubalczycy stacjonowali w lasach spalskich, gdzie 30 kwietnia 1940 r. w okolicach Anielina zostali zaskoczeni przez Niemców. W trakcie walki polegli tu major Dobrzański oraz kapral Antoni Kossowski „Ryś”. Miejsce pochówku majora do dziś nie jest znane, gdyż ciało Dobrzańskiego zabrali Niemcy. W miejscu śmierci żołnierzy – na leśnej polanie, w zagajniku w pobliżu Anielina – na początku lat sześćdziesiątych utworzono symboliczny cmentarz.

STUDZIANNA – POŚWIĘTNE
To również miejsce związane z Hubalem. Kościół w Studziannie potocznie zwany jest Bazyliką Świętej Rodziny. Oficjalna nazwa jest dość długa i trudna do zapamiętania: bazylika św. Filipa Neri i św. Jana Chrzciciela.
Barokowy kościół i klasztor filipinów w Studziannie wzniesiony został w latach 1688–1724. Obiekt jest zaiste potężny i robi ogromne wrażenie. Dość powiedzieć, że w kościele na nabożeństwie mieści się 3000 osób.
Wnętrze zdobią polichromie wykonane w roku 1726 roku przez franciszkanina Adama Swacha, artystę malarza pochodzącego z Moraw.
Jest koniec grudnia 1940 roku. W bazylice w Poświętnem trwa msza świąteczna. Organista intonuje „Boże, coś Polskę”, a do ołtarza w kolumnie trójkowej zbliża się kilkudziesięciu polskich żołnierzy. Na nabożeństwo w Poświętnem przybył Oddział Wydzielony Wojska Polskiego…
Chyba każdy, kto oglądał film „Hubal”, kojarzy tę scenę. W dodatku to nie fantazja reżysera. To scena autentyczna. Oddział rzeczywiście uczestniczył w nabożeństwie w tej bazylice. Wprawdzie nie było to w okresie Bożego Narodzenia, lecz już po Nowym Roku.

INOWŁÓDZ
Inowłódz to miejsce tak malownicze, że stał się jednym z bardziej filmowych miast Polski. Stanowił tło dla wielu polskich filmów i seriali. Tu kręcono m.in.: Popioły, Hubala, Czterech pancernych i psa, Pana Wołodyjowskiego, Jak rozpętałem drugą wojnę światową, Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny, Kanclerza. Z Inowłodzem związani byli też Julian Tuwim i jego żona Stefania.
Ciekawostkami Inowłodza są m.in.: ruiny zamku Kazimierza Wielkiego z XIV w., romański kościół św. Idziego z XII w. i pomnik Władysława Hermana z synem, kościół parafialny św. Michała Archanioła z XVI w., synagoga z XIX wieku i oczywiście rzeka Pilica.
O Inowłodzu więcej w  artykule na blogu 👉 POCZTÓWKA Z INOWŁODZA

INOWŁODZKI CHALCEDONIT
Jadąc z Inowłodza w kierunku Tomaszowa mija się po drodze duży budynek o nowoczesnej architekturze. Trudno nie zwrócić na niego uwagi, bo w stoi jakby pośrodku niczego. To zakłady CRUSIL – jedyne w Polsce miejsce pozyskiwania chalcedonitu. Zakładu zwiedzać nie będziemy, ale miejsce wydobycia obejrzymy, bo to niemal polskie Pammukkale. 🙂

* * *

SPAŁA
Spała to znana miejscowość wypoczynkowa nad Pilicą, Tradycje rekreacji sięgają w Spale kilku stuleci. W jej okolicach odbywały się polowania, w których uczestniczyli królowie polscy, carowie rosyjscy i prezydenci Polski międzywojennej. W 1885 roku wybudowano tu rezydencję cara Aleksandra III. Od tego czasu gościło tu wiele koronowanych głów z całej Europy. Po odzyskaniu niepodległości Spała była letnią rezydencją prezydentów Stanisława Wojciechowskiego i Ignacego Mościckiego. Bywał tu także Józef Piłsudski, jako kuracjusz. Pozostałością dawnych czasów jest park z pomnikiem żubra, drewniany kościółek,  zwany prezydenckim, budynki powozowni i oranżerii, ceglana wieża ciśnień.

SKANSEN RZEKI PILICY
Skansen Rzeki Pilicy to w praktyce dwa różne miejsca położone obok siebie: rezerwat Niebieskie Źródła i skansen regionu nadpilickiego.

NIEBIESKIE ŹRÓDŁA
Najważniejszą osobliwością rezerwatu są wywierzyska krasowe, przypominające gejzery. Wraz z kanałami odpływowymi tworzą rozlewisko, w którym temperatura wody utrzymuje się na poziomie od 6°C zimą do 11°C latem. Powierzchnia wody w rozlewisku nigdy więc nie zamarza, toteż miejsce to jest zimową ostoją i wiosennym terenem lęgowym wielu gatunków ptaków. Charakterystyczny szmaragdowo-błękitny kolor wody przyczynił się do nazwy tego miejsca.

SKANSEN
Dla amatorów skansenów też znajdzie się coś w okolicy. Skansen Rzeki Pilicy powstaje od 2000 roku i sukcesywnie powiększa swoje zbiory. Jest pierwszym w Polsce muzeum na wolnym powietrzu poświęconym rzece. Główne działy to: tradycja młynarstwa w dolinie Pilicy, zbiór militariów z regionu (bardzo często wydobytych z Pilicy, jak choćby ten czołg i transporter widoczne na zdjęciu), a także pamiątki z carskiej i przedwojennej Spały i okolic.

* * *

Termin: 12.09.2026, sobota 
***
Spotkanie grupy: godz. 7.00
Plac Bankowy, przy pomniku Słowackiego
Powrót: ok. 19.30.

Miejsca w autokarze / busie zajmujemy według kolejności zgłoszeń.

***
Kalkulacja przeliczona na min. 15 osób. Wyjazd następuje przy min.12 uczestnikach, z dopłatą do kosztów transportu (ok. 40 zł).
***
Chcesz wybrać się z nami?
Napisz maila na adres klubglobtrotera@gmail.com podając swoje dane według wzoru w formularzu
lub wyślij zgłoszenie poprzez poniższy formularz
⏬⏬⏬

Dla grup zainteresowanych tą trasą możliwa jest realizacja jej na zamówienie w innym terminie, także poza weekendem.
Terminy do uzgodnienia, dla grup minimum 15-osobowych.

---

---

Podobają Ci się moje pomysły tras zwiedzania? Będzie mi bardzo miło jeżeli zostawisz ślad Twojej wizyty w postaci komentarza lub polubienia i zostaniesz stałym czytelnikiem tego bloga.

Możesz także zasubskrybować bloga i otrzymywać bezpośrednio na swoją skrzynkę pocztową informacje o nowych artykułach oraz o trasach i terminach spacerów historycznych, rajdów i wycieczek Klubu Globtrotera.

---

---